Ntụle ọchịchị Afịrika ọhụrụ depụtara Naịjirịa n’ime mba laghachiri azụ n’afọ iri

Naịjirịa so na mba Afịrika akara ọchịchị ha n’ozuzu belatara n’etiti 2016 na 2025, dịka Ibrahim Index of African Governance nke 2026 e wepụtara ọhụrụ si kwuo. Mo Ibrahim Foundation tinyere Naịjirịa na Madagascar ọnụ n’ọkwa 38 n’usoro nke afọ ikpeazụ. Nchọpụta ahụ gbasara data afọ iri, ọ bụghị ịtụ ihe mere n’izu a.

Ọnọdụ dị iche iche n’Afrịka. Mba 30 mere ka akara ha n’ozuzu ka mma n’afọ iri ahụ, 23 laghachiri azụ, otu agbanweghị. Nkezi Afịrika si na 49.3 rute 50.1 n’ime 100. Ọganihu ohere akụ na ụba na mmepe mmadụ karịrị mbelata nchekwa, ikike na isonye ọha n’akara ejikọtara ọnụ ahụ. Obere ọganihu kọntinent ahụ apụtaghị na mba niile ma ọ bụ akụkụ ọchịchị niile ka mma.

Foundation ahụ kọwara ọnọdụ Naịjirịa dịka ịlaghachi azụ nke ọsọ ya na-ebelata. Nkọwa ya doro anya: akara 2025 dị ala karịa nke 2016, mana ọsọ mbelata ahụ belatara kemgbe 2021. E kwesịghị ịkpọ nke ahụ mgbake ma ọ bụ ọdịda na-eme ọsọ ọsọ karị. Ọkwa mba anaghịkwa egosi otu steeti ma ọ bụ obodo ọ bụla n’Naịjirịa siri mee.

Ntụle ahụ na-enyocha mba 54 n’akụkụ anọ: nchekwa na ịgbaso iwu; isonye ọha, ikike na ịgụnye mmadụ niile; ohere akụ na ụba; na mmepe mmadụ. Usoro foundation ahụ na-ejikọta ihe ngosi dị iche iche ma na-ebipụta akara na ntụziaka mgbanwe. Portal ya na-adụ ndị ọrụ ọdụ ka ha jiri dataset kachasị ọhụrụ tụnyere nsonaazụ, n’ihi na a na-etinye mmezi n’afọ niile a na-enyocha.

N’ajụjụ ọnụ AFP nke Africanews kọrọ na 1 Novemba, onye guzobere foundation ahụ, Mo Ibrahim, kwuru echiche na ịrị elu ọchịchị ndị na-achị n’ike n’ụwa na-agba ndị isi Afịrika ume ime ka ikike daa mbà. Nke ahụ bụ nkọwa ya banyere ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ bụghị ihe kpatara ọnọdụ ahụ nke akara mba gosipụtara. Akụkọ a anaghị ekwughachi ebubo a na-enwetabeghị nkwenye banyere ihe ụfọdụ mere ma ọ bụ gosi na ndị agha weghaara ọchịchị Naịjirịa na nso nso a.

Ihe ọ pụtara nye gị: ajụjụ bara uru bụ ọrụ ọha ma ọ bụ ikike dị n’azụ ọkwa e depụtara n’isi akụkọ. Ndị na-agụ na Naịjirịa nwere ike iji ihe ndị a tụrụ iche iche jụọ maka ohere agụmakwụkwọ, ahụike, nchekwa na ọchịchị na-aza ajụjụ. Akara izugbe bụ ebe a ga-esi malite nyocha, ọ bụghị ihe akaebe na ụlọ akwụkwọ, ụlọ ọgwụ ma ọ bụ onye ọrụ gọọmenti n’obodo gị emeela nke ọma ma ọ bụ adaala.