Nàìjíríà wà lára àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà tí iye àmì ìṣàkóso lápapọ̀ wọn dín kù láàárín 2016 àti 2025, gẹ́gẹ́ bí Ibrahim Index of African Governance ti 2026 tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ tẹ̀ jáde. Mo Ibrahim Foundation fi Nàìjíríà àti Madagascar sí ipò 38 papọ̀ nínú àtòjọ ọdún tó kẹ́yìn. Àbájáde náà dá lórí dátà ọdún mẹ́wàá, kì í ṣe ìwọ̀n ohun tó ṣẹlẹ̀ lọ́sẹ̀ yìí.

Àwòrán kọ́ńtínẹ́ǹtì náà ní oríṣiríṣi ẹgbẹ́. Orílẹ̀-èdè 30 mú iye àmì lápapọ̀ wọn sunwọ̀n sí i láàárín ọdún mẹ́wàá, 23 padà sẹ́yìn, ọ̀kan kò sì yí padà. Àpapọ̀ àárín Áfíríkà gòkè láti 49.3 sí 50.1 nínú 100. Ìlọsíwájú àǹfààní ọrọ̀ ajé àti ìdàgbàsókè ènìyàn ju ìdínkù ààbò, ẹ̀tọ́ àti ìkópa lọ nínú ìwọ̀n àpapọ̀ náà. Ìlọsíwájú díẹ̀ fún kọ́ńtínẹ́ǹtì kò túmọ̀ sí pé gbogbo orílẹ̀-èdè tàbí ẹ̀ka ìjọba sunwọ̀n sí i.

Foundation náà pe ipò Nàìjíríà ní ìpadàsẹ́yìn tí ìyára rẹ̀ ń dín kù. Ìtumọ̀ rẹ̀ ṣe kedere: iye àmì 2025 kéré ju ti 2016 lọ, ṣùgbọ́n ìyára ìdínkù ti rọra sí i láti 2021. A kò gbọdọ̀ pè é ní ìmúbọ̀sípò tàbí ìṣubú tó ń yára sí i. Ipò orílẹ̀-èdè kò tún sọ bí gbogbo ìpínlẹ̀ tàbí àwùjọ Nàìjíríà ṣe rí.

Àtòka náà ṣe àyẹ̀wò orílẹ̀-èdè 54 ní ẹ̀ka pàtàkì mẹ́rin: ààbò àti ìṣàkóso òfin; ìkópa, ẹ̀tọ́ àti fífi gbogbo ènìyàn sínú ètò; àǹfààní ọrọ̀ ajé; àti ìdàgbàsókè ènìyàn. Ọ̀nà foundation náà ń darapọ̀ àwọn àmì ìwọ̀n, ó sì ń tẹ iye àmì àti ìtọ́sọ́nà ìyípadà jáde. Portal rẹ̀ gba àwọn olùlò níyànjú láti fi àbájáde wéra nínú dátà tuntun jù, nítorí pé a lo àtúnṣe fún gbogbo ọdún tí a ṣe àyẹ̀wò.

Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò AFP tí Africanews ròyìn ní 1 November, olùdásílẹ̀ Mo Ibrahim sọ èrò pé ìlọsíwájú ìṣèlú àwọn alákòóso tó ń fi agbára ṣàkóso ní àgbáyé ń fún àwọn aṣáájú Áfíríkà ní ìgboyà láti sọ ẹ̀tọ́ di aláìlera. Ìtumọ̀ rẹ̀ nípa ipò ìṣèlú ni èyí, kì í ṣe ẹ̀rí ohun tó fa ìṣẹ̀lẹ̀ tí iye àmì orílẹ̀-èdè fìdí múlẹ̀. Ìròyìn yìí kò tún ẹ̀sùn àìjẹ́rìísí nípa ìṣẹ̀lẹ̀ kan sọ tàbí fi hàn pé ìdìtẹ̀ ológun ṣẹlẹ̀ ní Nàìjíríà láìpẹ́.

Ohun tó túmọ̀ sí fún ọ: ìbéèrè tó wúlò ni iṣẹ́ aráàlú tàbí ẹ̀tọ́ wo ló wà lẹ́yìn ipò inú àkọlé. Àwọn òǹkàwé Nàìjíríà lè lo ìwọ̀n kọ̀ọ̀kan láti béèrè nípa àǹfààní ẹ̀kọ́, ìlera, ààbò àti ìjọba tó ń jíhìn. Iye àmì lápapọ̀ jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ àyẹ̀wò, kì í ṣe ẹ̀rí pé ilé ẹ̀kọ́, ilé ìwòsàn tàbí òṣìṣẹ́ ìjọba kan ní agbègbè rẹ ti sunwọ̀n sí i tàbí kùnà.