Masana kimiyyar physics sun gabatar da ingantacciyar hanyar fahimtar sinadari mai kama da plasma mai tsananin zafi da ya cika sararin duniya a farkonsa. Wani bincike da Physical Review Letters ta wallafa a 5 Nuwamba ya lissafa yadda ƙwayoyin heavy quarks masu sauri ke musayar momentum da abin da ke kewaye da su. Sakamakon ka’ida ne: sabon bayani ne da za a gwada da ma’aunan gwaje-gwaje.
Marubutan su ne Jean F. Du Plessis na MIT da Bruno Scheihing-Hitschfeld na Jami’ar California, Santa Barbara. Lissafinsu ya binciki ƙwayoyi masu tafiya kusa da saurin haske cikin plasma. Sun gano cewa manyan sauye-sauyen motsi da ba su yawaita ba ba sa dacewa sosai da sanannen tsarin yiwuwar abubuwa mai siffar ƙararrawa da daidaito a ɓangarorin biyu.
Muhimmin bambancin yana cikin abubuwan da ba su yawaita ba. A lissafin, babban turawar da zai rage gudun heavy quark ya fi samun yiwuwa fiye da makamancin turawar da zai ƙara gudunsa. Saboda haka, ƙarshen zane-zanen yiwuwar a ɓangarorin biyu ba su daidaita ba. Wannan ba ya nufin kowane ƙwaya dole ya rage gudu a kowane lokaci; yana bayyana yadda yiwuwar sauye-sauye ke rarrabuwa a mu’amaloli masu yawa.
Takardar ta samo wannan tsarin ne a plasma wanda ƙwayoyinsa ke mu’amala da juna cikin rauni idan aka kwatanta da wasu. Masu binciken sun kuma gano tsarin a wani lissafi na baya don plasma mai ƙaƙƙarfan mu’amala. Don haka suna sa ran zai shafi quark-gluon plasma na zahiri. Wannan tsammani wata alaƙa ce da aka gabatar da yanayi, ba tabbacin cewa na’urar ganowa ta riga ta tabbatar da sabon hasashen ba.
Quarks da gluons sassan protons da neutrons ne a tsakiyar atom. CERN ta bayyana cewa karo tsakanin manyan ions mai isasshen makamashi zai iya haifar na ɗan lokaci da yanayin da ba a tsare su cikin waɗannan ƙwayoyin na yau da kullum ba. Gwaje-gwaje irin su ALICE suna nazarin wannan quark-gluon plasma yayin da yake faɗaɗa yana sanyi, ta hanyar binciken ƙwayoyin da ke fitowa daga gare shi.
Abin da yake nufi gare ku. Ga ɗalibai da masu karatu a Najeriya masu koyon kimiyyar physics, darasin shi ne yadda bincike ke haɗa lissafi da abin da za a iya aunawa. Ka’ida za ta iya sauya abubuwan da masana suke nema a bayanansu, har da abubuwan da ba su yawaita ba waɗanda sauƙaƙƙen tsari ya rasa. Takardar tana inganta wannan tunani; ba ta sanar da sabon tushen makamashi, ƙirƙirar kayan masu amfani ko sake samar da duk farkon sararin duniya ba.