Ndị ọrụ ubi abụọ nwere ike ịhụ ntụpọ n’akwụkwọ osisi ube ma ihe na-akpata nsogbu ahụ adị iche. Ndị nchọpụta na Mahadum Dschang depụtala na maapụ ebe ọrịa osisi ube pụtara na mpaghara atọ a na-akụ ya na Kamerun. Nnyocha ha e bipụtara na 3 Nọvemba gosiri na ọrịa kpatara mmebi kacha njọ n’otu mpaghara nwere ike ọ gaghị abụ nke kacha njọ n’ebe ọzọ.
Aha sayensị osisi ube bụ Dacryodes edulis. A na-akpọkwa ya African plum ma ọ bụ safou. A na-akụ ya n’ihi mkpụrụ ya e ji eri nri ma na-ere n’ahịa. Ndị otu ahụ gara obodo 14 n’ala dị elu n’ọdịda anyanwụ, 18 na mpaghara ọhịa nwere oge mmiri ozuzo abụọ, na isii na mpaghara ọhịa nwere otu oge mmiri ozuzo. Ha họpụtara otu ubi mkpụrụ osisi n’enweghị nhọrọ pụrụ iche n’obodo nke ọ bụla maka nha ha.
Ndị nyocha lere akara ọrịa n’akwụkwọ na mkpụrụ ma dekọọ ọnọdụ gburugburu osisi. Ha jikọtara ihe ha hụrụ n’ubi na ọrụ ụlọ nyocha iji kepụta ihe ndị na-ebute ọrịa ma nwalee ma ha pụrụ ibute ọrịa n’ezie. Ha dekọkwara ebe osisi ndị ahụ dị. Nke a mere ka ha nwee ike itinye ụdị mmebi dị iche iche n’ebe a hụrụ ha na maapụ.
Ọrịa ntụpọ akwụkwọ nke Cercospora kacha njọ n’ala dị elu na mpaghara ọhịa nwere oge mmiri ozuzo abụọ. Ọrịa anthracnose kacha njọ n’ọhịa nwere otu oge mmiri ozuzo. Ha hụkwara nsogbu ndị ọzọ, tinyere alaka na-anwụ site n’ọnụ ya, ọrịa red rust, na ire ere n’ebe mkpụrụ ube jikọtara n’okporo ya.
Maapụ osisi ọrịa metụtara na nha ogo mmebi n’otu osisi na-aza ajụjụ dị iche. Iji mata otú ọrịa si gbasaa, ha gụrụ òkè osisi bu ọrịa n’ime osisi niile ha lere. Iji mata ogo ọrịa, ha lere mmebi n’akụkụ dị iche iche nke alaka na akwụkwọ dị n’elu osisi. Igosi na ọrịa dị njọ apụtaghị pasent nke mkpụrụ ube obodo ahụ niile furu efu.
Ihe nke a pụtara nye gị. Onye ọrụ ubi na Naịjirịa nke maara ube nwere ike iji ụzọ nkewa a kọwaa nsogbu: osisi ole ka a hụrụ mmebi n’ahụ ha, o metụtara akụkụ ndị dị aṅaa, oleekwa otú mmebi si baa ụba? Nnyocha Kamerun nyere ihe e nwere ike iji tụnyere nke ya. Ọ naghị akọwa ọrịa dị n’ubi ube dị na Naịjirịa ma ọ bụ gosi ọgwụgwọ ga-arụ ọrụ ebe ahụ.